ข่าวที่น่าสนใจ

“เชียงคาน” ความงามที่จางหายไป

“ตื้ดดดๆๆๆ” เสียงนาฬิกาปลุกดังขึ้น ก่อนที่มือสองข้างจะเอื้อมมือไปปิดแล้วค่อย ๆ ลุกจากที่นอน ตอนนี้คือเวลาตีสี่ เรารีบอาบน้ำแต่งตัว เตรียมพร้อมสำหรับการเดินทางไปสัมผัสวิถีชีวิตของคนในอำเภอเชียงคาน การได้พบกับใครสักคนที่อยู่ไกลโดยที่เราไม่รู้ว่าเขาคือใคร การได้พูดคุยแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่องราวระหว่างคนที่ต่างวัฒนธรรม ได้มีโอกาสแบ่งปันเรื่องราวแก่กัน สำหรับเราแล้วมันคือความสุขเล็กๆอย่างหนึ่งที่ทำให้การเดินทางเต็มไปด้วยเรื่องราวที่มีความหมาย

“ถึงแล้ว… ถนนคนเดินเชียงคาน” เราเอ่ยกับตัวเอง พลางทอดสายตามองตามบ้านไม้เก่าที่เรียงรายติดกันเป็นแนวยาว เมืองที่ใคร ๆ ต่างร่ำลือว่ามีความเรียบง่ายทั้งเรื่องวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมและประเพณีที่ยังคงหยั่งรากฝังลึกไว้

เชียงคานเป็นเมืองเล็ก ๆ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขงสุดชายแดนไทย บนพื้นที่ของ จ.เลย เป็นเมืองที่เงียบสงบ และผู้คนในท้องถิ่นยิ้มแย้มแจ่มใส ผู้คนที่นี่ส่วนใหญ่แล้วมีพื้นเพมาจากหลวงพระบาง จึงมีลักษณะของบ้านเรือน อาหารการกิน รวมถึงวัฒนธรรมต่างๆ ที่คล้ายคลึงกัน บ้านเรือนในเมืองเชียงคานถูกแบ่งเป็นซอยเล็กๆ ที่เรียกว่า ถนนศรีเชียงคาน

“กริ๊งๆๆ…กริ๊งๆๆ” เสียงกริ่งจักรยานที่ดังเป็นจังหวะบริเวณริมโขง เส้นทางที่คนหนุ่มสาวในชุมชนรวมถึงนักท่องเที่ยวที่มาเยือนเชียงคานจะต้องมาปั่นจักรยานชมบรรยากาศรอบ ๆ ริมแม่น้ำโขง และใช้สัญจรไปมา

ตีห้าครึ่งแล้ว ฟ้ายังไม่สว่างที่เชียงคานเวลานี้ เส้นถนนคนเดินเชียงคานคึกคักไปด้วยนักท่องเที่ยว และชาวบ้านที่เตรียมตัวมาใส่บาตรยามเช้า แอบได้ยินเสียงตากับยายร้องเพลงคู่จีบกันในตอนเช้ามืด เราก็ได้แต่อมยิ้มเบา ๆ คนเดียว

วิถีชีวิตของคนที่นี่เริ่มต้นขึ้นพร้อม ๆ กับดวงอาทิตย์ที่ขึ้นขอบฟ้าของเช้าวันใหม่ ในทุก ๆ เช้า เวลาประมาณ 6.00-6.30 น. ชาวบ้านจะพร้อมใจกันตื่นมาหุงหาอาหารและใส่บาตรพระสงฆ์ที่บิณฑบาตรเรียงกันเป็นทิวแถว การใส่บาตรของคนเชียงคานแตกต่างจากที่อื่น อย่างที่เรียกกันว่า “ใส่บาตรข้าวเหนียว” ซึ่งเป็นวัฒนธรรมของชาวเชียงคาน อันปฏิบัติสืบเนื่องมาเป็นเวลานับร้อยปี ส่วนผู้เฒ่าผู้แก่ก็มักจะออกมานั่งสนทนาพร้อมจิบชาหรือกาแฟโบราณกันบริเวณหน้าบ้าน

“เอาชุดใส่บาตรไหมคะ ชุดละ 60 บาทจ้า กริ๊งๆๆ” เสียงและภาพของแม่ค้าเหล่านี้ เป็นสิ่งที่อยู่คู่กับถนนคนเดินเชียงคานในตอนเช้า พวกเธอปั่นจักรยานขายชุดใส่บาตรให้กับนักท่องเที่ยว เราเองก็รู้สึกแปลก ๆ ที่เห็นผู้คนเหล่านี้ นำเอาความเคยชินจากเมืองใหญ่มาปฏิบัติที่เชียงคาน

ระหว่างที่กำลังเดินสัมผัสวัฒนธรรมการตักบาตรข้าวเหนียว เราเหลือบไปเห็นยายคนหนึ่ง ในมือถือกระติ๊บข้าวเหนียว กำลังนั่งจดจ่อรอการตักบาตร เราจึงเดินมุ่งหน้าพร้อมส่งรอยยิ้มเข้าไปทักทายS__22568966

“ยายตักบาตรข้าวเหนียวแบบนี้ทุกวัน การใส่บาตรข้าวเหนียวมันเป็นสิ่งบ่งบอกถึงรากเง้าของความเป็นไทเชียงคาน ทุกคนที่ได้รับการปลูกฝังกันมาตั้งแต่ปู่ย่าตายาย” ยายนวล คนท้องถิ่นในอำเภอเชียงคาน กล่าวเสียงใสอย่างอารมณ์ดี พร้อมเล่าต่ออีกว่า

“ตอนนี้เชียงคานกลายเป็นเมืองท่องเที่ยวไปแล้ว วัฒนธรรมแบบเดิม ๆ ก็เริ่มจางหายลงไปบ้าง การจัดชุดใส่บาตรนี่มีมาราว ๆ 6 ปีที่แล้ว เพื่อสร้างความสะดวกให้กับนักท่องเที่ยว เมื่อก่อนพระจะเดินไปเรื่อย ๆ แล้วนักท่องเที่ยวจะไปนั่งรอมันก็ยากลำบาก เขาเลยนิมนต์พระให้มาที่ถนนคนเดินแถวชายโขงเลย เมื่อมีนัก ท่องเที่ยวเข้ามามาก ๆ จากการตักบาตรที่ใส่แต่ข้าวเหนียว ตอนนี้ก็เปลี่ยนเป็นใส่ทั้งดอกไม้และขนม แต่ยายก็ยังคงใส่แต่ข้าวเหนียวแบบดั้งเดิม สำหรับยายคิดว่าก็ถือเป็นสิ่งที่ดีนะ ได้ให้นักท่องเที่ยวเขาเรียนรู้วัฒนธรรมของเรา ถึงจะเปลี่ยนแปลงไป แต่ก็ไม่ได้ส่งผลเสียอะไรมาก ยายชื่นชมนักเดินทางที่ต่างก็ตื่นเช้ามาใส่บาตรเช่นกัน” ยายนวลเล่าให้ฟัง

อย่างไรก็ตาม ด้วยความโด่งดังของการตักบาตรข้าวเหนียว ทำให้วิถีและรูปแบบของการตักบาตรข้าวเหนียวที่เชียงคานเริ่มเปลี่ยนแปลงไป แทนที่จะใส่แต่ข้าวเหนียวอย่างเดียว แล้วชาวบ้านจะนำอาหารไปถวายพระที่วัดในภายหลัง กลายเป็นว่าปัจจุบันนี้บรรดาร้านขายชุดตักบาตรหลาย ๆ ร้าน ก็เริ่มเตรียมชุดตักบาตรโดยมีทั้งข้าวเหนียวและกับข้าวเหมือนการตักบาตรทั่ว ๆ ไป

เมื่อฟ้าเริ่มสว่าง แสงแดดค่อย ๆ สาดส่องกระทบใบหน้า เวลานี้ประมาณแปดโมงเช้าแล้ว เราจึงได้โบกสามล้อกลับมายังที่พักกับเพื่อนอีกสามคน ก่อนจะเข้าห้องพักจึงแวะชงเครื่องดื่มร้อน ๆ จิบสักหน่อย

“เป็นไง ที่พักโอเคไหม” เสียงของพี่ชาติ เจ้าของรีสอร์ทบ้านสามล้อ ทักทายเราพลางส่งยิ้มให้เล็กน้อย

“ดีค่ะ เป็นธรรมชาติดี” เราตอบแบบทันทีทันใด พร้อมกับจิบโอวัลตินอย่างสบายใจ จึงมีโอกาสได้ถามเกี่ยวกับวัฒนธรรมที่เปลี่ยนไปของคนเชียงคาน

“การตักบาตรมีวัฒนธรรมที่ต่างจากสมัยก่อน วัฒนธรรมแบบเรียบง่ายนั้นหายไปแล้ว ตอนนี้กลายเป็นเมืองท่องเที่ยว อะไรก็เป็นเงินเป็นทอง ค้าขายแม้กระทั่งชุดตักบาตรที่เต็มไปด้วยขนมนมเนย เมื่อก่อนคนเชียงคานนึ่งข้าวเหนียวร้อน ๆ ใส่บาตรทุกเช้า และที่สำคัญ…ที่เชียงคาน จะไม่เอาเงินใส่บาตรพระ เพราะพระไม่ใช่ขอทาน…แต่เมื่อนักท่องเที่ยวบางส่วนยังขาดความเข้าใจในประเพณีและวัฒนธรรมของท้องถิ่น บางรายนำความคุ้นเคยจากท้องถิ่นตนเองมาใช้ เช่น นำอาหารใส่ลงในบาตร หรือนำเงินใส่บาตรพระ ทำให้พระต่างถิ่นรู้ ก็เริ่มแฝงเข้ามาบิณฑบาตที่ถนนคนเดิน” พี่ชาติเล่าด้วยสีหน้าปนความผิดหวังเล็กน้อย

“อยากให้พวกเราไทเชียงคานแนะนำนักท่องเที่ยวให้พวกเขาทำตามประเพณีที่พวกเราปฏิบัติสืบต่อกันมา คือใส่บาตรเฉพาะข้าวเหนียวเท่านั้น อย่านำวัฒนธรรมแปลก ๆ เข้ามาปฏิบัติที่เชียงคานเลย” พี่ชาติกล่าวทิ้งท้าย

ประเพณีการใส่บาตรเข้าเหนียวยามเช้าของไทเชียงคาน ไม่ใช่เรื่องใหม่ที่จะทำให้อำเภอเล็ก ๆ แห่งนี้แตกต่างจากที่อื่น แต่เป็นประเพณีที่คนเชียงคานได้ยึดถือและปฏิบัติสืบทอดต่อกันมายาวนานมาร่วมร้อยปีแล้ว

S__22585346

เรื่องและภาพ  ธนาภรณ์ เสนาเพ็ง

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: