ข่าวที่น่าสนใจ

ความฝันเล็ก ๆ ของเด็กชายหมายเลข 0

 

ในช่วงที่ตะวันบ่ายคล้อยลงมา พระอาทิตย์กำลังจะดับแสง หนึ่งชีวิตกำลังเดินเท้ากลับบ้าน สังกะสีหลายแผ่นถูกตอกด้วยตะปู ประกอบสร้างให้เป็นที่พักอาศัยชั่วคราวสำหรับคนงานก่อสร้างเท่านั้น แม้จะดูเล็ก คับแคบ ชวนให้อึดอัด แต่สำหรับเด็กชายแก้ว เก่งสารีกิจ หนุ่มน้อยวัย 13 ปี กลับรู้สึกว่าที่นี่คือสวรรค์เล็ก ๆ ที่เขาและครอบครัวได้พักพิง ทุกย่างก้าวชีวิตของเด็กชายถูกจำกัดไว้กับคำว่า “ไร้สัญชาติ”

ผมเกิดและโตที่นี่ “ประเทศไทย”

แก้ว หนุ่มน้อยร่างบาง ผิวสีแทน ดวงตากลมโต บอกเล่าถึงช่วงชีวิตที่ผ่านมาให้เราฟังอย่างตั้งใจว่า “ผมเกิดที่ประเทศกัมพูชา เข้ามาอาศัยในประเทศไทยตั้งแต่ 2 ขวบ จำความได้ก็อยู่ที่นี่แล้ว ผมพูดภาษาไทยได้ชัดเจน แต่พูดภาษากัมพูชาไม่ได้ เพราะโตมาที่นี่ พ่อเป็นคนไทย แม่เป็นคนกัมพูชา มีอาชีพเป็นคนงานก่อสร้าง ผมต้องย้ายที่อยู่ตามพ่อกับแม่ไปทุกที่ เมื่อก่อนอยู่ที่พัทยา จ.ชลบุรี มีโอกาสได้เรียนหนังสือในช่วงที่ย้ายมาอยู่ในกรุงเทพฯ เขตสายไหม ชั้น ป.1-2 ที่โรงเรียนวัดหนองใหญ่ แต่ชั้น ป.3 ไม่ได้เรียน ได้กลับมาเรียนอีกครั้งในชั้น ป.4 เมื่อพ่อแม่ต้องย้ายเข้ามาทำงานในไซต์งานก่อสร้างที่ จ.มหาสารคาม” เด็กชายเล่าด้วยแววตามุ่งมั่น

บุคคลหมายเลข 0

แก้วได้เข้าศึกษาในชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โดยใช้บัตรบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน หรือที่เรียกกันว่าคนหมายเลข 0 ซึ่งก็คือบุคคลที่รัฐบาลไทยรับฟังว่า ยังพิสูจน์สถานะทางกฎหมายว่าด้วยสิทธิในสัญชาติไม่ได้ หรือพิสูจน์ได้แล้วว่าเป็นคนต่างด้าวแต่ยังส่งกลับประเทศต้นทางไม่ได้ บัตรประเภทนี้จึงถูกออกให้บุคคลในสถานการณ์ดังกล่าว หลังจากการจัดทำทะเบียนประวัติตามทะเบียนราษฎร์ เพื่อให้บุคคลดังกล่าวได้ใช้เป็นเอกสารรับรองตัวบุคคลในระหว่างรอการกำหนดสถานะบุคคลตามกฎหมายใหม่ หรือรอการส่งกลับออกนอกประเทศไทย

เอกสารที่รัฐไทยอาจออกให้คนไร้รัฐ หรือ “บุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน” ที่ได้รับการบันทึกในทะเบียนราษฎร์ของรัฐไทย ถูกกำหนดรูปแบบไว้ในระเบียบสำนักทะเบียนกลางว่าด้วยการสำรวจและจัดทำทะเบียนสำหรับบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน พ.ศ. ๒๕๔๘ ดังนั้น ผู้ที่ถือบัตรนี้จึงไม่ไร้รัฐ และเป็นบุคคลที่มีสถานะทางทะเบียนราษฎรตามกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้อง (รศ.ดร. พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร : https://www.gotoknow.org/user/archanwell/profile )

ความฝันคือความสุข

หลังจากนั่งคุยกันได้สักพัก บรรยากาศเริ่มเป็นกันเองมากขึ้น เด็กหนุ่มเปิดใจเล่าถึงความฝันที่ตนอยากเป็นนักฟุตบอลให้ฟังด้วยรอยยิ้มแห่งความหวัง

“ผมอยากเป็นนักฟุตบอลครับ เพราะที่โรงเรียนผมได้เป็นตัวแทนไปแข่งกีฬา มีความสุขเวลาที่ได้เตะบอลกับเพื่อน เพราะไม่รู้สึกว่าถูกแบ่งแยกจากคนอื่น แต่ไม่รู้ว่าจะมีโอกาสไหม เพราะผมไม่มีสัญชาติไทย” แก้วเล่า

คำบอกเล่าของเด็กหนุ่มเป็นเหมือนดั่งเหล็กที่ทิ่มแทงมายังคนฟังอย่างฉัน แม้เด็กชายจะมีบัตรหมายเลข 0 แต่เมื่อกล่าวถึงสิทธิเด็ก ที่ประเทศไทยได้ลงนามเป็นภาคี ตามอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก นั่นหมายความว่าเด็กทุกคนที่เข้ามาจะต้องอยู่ในความรับผิดชอบของประเทศไทย ไม่ว่าจะเข้ามาในสถานะใด ทั้งนี้ ความฝันของแก้วสะท้อนให้เห็นถึงการขับเคลื่อนทางกฎหมาย โอกาสที่เด็กจะได้รับสัญชาติมีเพียงริบหรี่

พ่อคนที่สองของผม

นายพงศ์ธร วงศ์วัฒนะเทวิน หรือพ่อเบิร์ด อายุ 55 ปี ผู้รับเหมาและดูแลครอบครัวของแก้ว เล่าว่า “แก้วเป็นเด็กที่ขยัน ต้องย้ายตามพ่อแม่ไปในทุกที่ บัตรหมายเลข 0 ทำให้แก้วเข้าศึกษาที่โรงเรียนในประเทศไทยได้ แต่เรื่องการรักษาพยาบาล ยังคงต้องเสียค่าใช้จ่ายเอง แม้จะมีบัตรแต่ก็ยังคงเข้าถึงการรักษาพยาบาลได้ยาก และไม่ทราบว่าสิทธิของบัตรหมายเลข 0 จะสามารถทำอะไรได้บ้าง ขนาดเข้ามาอย่างถูกต้อง ยังเข้าถึงสิทธิ์หลาย ๆ อย่างได้ยากพอสมควร” ผู้รับเหมาที่เป็นเหมือนดั่งผู้ปกครองของแก้วอีกคนหนึ่ง กล่าวถึงความยุ่งยากที่เกิดขึ้น

พ่อเบิร์ดบอกเล่าให้ฟังถึงสิ่งที่กลัดกลุ้มใจว่า ตนมีความจำเป็นที่ต้องพาแก้วย้ายตามไปในทุกที่ เพราะพ่อแม่ของเด็กเป็นลูกน้องประจำ การย้ายโรงเรียนบ่อยทำให้แก้วเรียนไม่ทันเพื่อน หรือไปบางจังหวัดก็ไม่ได้เรียน เนื่องจากห่างไกลที่พัก ยังไม่เคยทำเรื่องขอสัญชาติ เพราะตัวพ่อแม่เด็กก็ไม่รู้หนังสือ ตนจึงเป็นคนจัดการให้ส่วนใหญ่

สิทธิการรักษาพยาบาล

นางโศภิตา จิตรวิกรานต์ หัวหน้ากลุ่มงานประกันสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม ได้ให้ข้อมูลการเข้ารักษาสุขภาพโดยผ่านบัตรประกันสุขภาพว่า “สำหรับเด็กที่มีบัตรหมายเลข 0 สามารถเข้ารักษาพยาบาลได้ โดยการให้พ่อแม่ของเด็กยื่นพาสปอร์ต และไปแจ้งเจ้าหน้าที่ ณ ห้องบัตรประกันสุขภาพ เพื่อซื้อบัตรประกันสุขภาพราคา 370 บาท รักษาโรคทั่วไปได้ ทั้งนี้ รักษาได้เป็นบางโรค

หากเป็นยาที่นอกเหนือบัญชียาพื้นฐานต้องจ่ายเงินเพิ่ม ส่วนเงินที่ใช้รักษาก็มาจากเงินที่ขายประกัน หากเด็กไม่มีสัญชาติหรือเข้ามาอย่างไม่ถูกต้องยากมากที่จะเข้าถึงการรักษาพยาบาล ถือเป็นภาระปัญหาใหญ่อย่างหนึ่งในหน่วยบริการของเรา หากจะให้ประเทศไทยรับภาระทั้งหมด คิดว่าไม่แฟร์ หากเลือกเข้ามาโดยถูกต้องก็จะสามารถเข้าถึงได้” นางโศภิตาบอกเล่าข้อมูลด้วยความยินดี

สิทธิของบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน

รศ.ดร.พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้กล่าวถึงสิทธิของบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน ไว้ใน https://www.gotoknow.org/user/archanwell/profile ว่า เรื่องสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานนั้นไม่มีปัญหา มีสิทธิในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ตามมาตรา ๔ แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.๒๕๕๐ มีสิทธิทางการศึกษา เรียนได้ จบได้วุฒิการศึกษา สิทธิได้รับรักษาพยาบาลได้ แต่ยังไม่ได้หลักประกันสุขภาพแบบบังคับ แต่อาจใช้หลักประกันสุขภาพทางเลือก มีสิทธิทำมาหาเลี้ยงชีพได้ มีสิทธิเดินทางเพื่อการศึกษาและรักษาพยาบาล สิทธิในการรับรองสถานะบุคคลตามกฎหมายที่เหมาะสม หากมีข้อเท็จจริงฟังว่า มีสัญชาติไทย ก็ร้องขอพิสูจน์สัญชาติไทยได้ หากมีข้อเท็จจริงว่า เป็นคนต่างด้าวที่อาจได้รับอนุญาตให้เข้าเมืองและอาศัยอยู่อย่างถูกกฎหมาย ก็ร้องขอสิทธิดังกล่าวได้และมีสิทธิทำงาน แต่ต้องขออนุญาต และต้องไม่ทำอาชีพที่สงวนให้คนสัญชาติไทย มีสิทธิลงทุนประกอบธุรกิจ แต่ต้องขออนุญาต และต้องไม่ทำธุรกิจที่สงวนให้คนสัญชาติไทย

จากเส้นทางชีวิตของเด็กชายแก้วสามารถสะท้อนสภาพปัญหาที่ประเทศไทยกำลังประสบได้ค่อนข้างชัดเจน การปกป้องคุ้มครองสิทธิเด็กยังคงเป็นเรื่องที่ประชาชนส่วนใหญ่ไม่รู้ ความหวังอันริบหรี่จะเป็นจริงได้อย่างไร หากวันนี้ทุกคนยังมองเด็กกลุ่มนี้เป็นเพียงเด็กต่างด้าว และคิดว่าเป็นเรื่องปกติ

 

เรื่อง วาสนา เพิ่มสมบรูณ์

ภาพ ทนงศักดิ์ เพ็งภารา

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: